Praktijkgesprek met een servicemanager

Een technisch goed gebouwde installatie is nog geen garantie op een gezonde installatie.

Corrosieschade ontstaat zelden van de ene dag op de andere. Vaak sluimert het probleem lange tijd onder de radar, tot de eerste componenten uitvallen en de schade zich stap voor stap opstapelt.

Een servicemanager uit de HVAC-sector kreeg er kort na elkaar twee keer mee te maken. In de eerste installatie liep de schade op tot tienduizenden euro’s. Bij de tweede werd een vergelijkbaar probleem veel sneller herkend en bleef de schade beperkt.

Een installatie die probleemloos leek

“Wij waren ervan overtuigd dat we alles juist hadden gedaan.”

Hij blikt terug op een technisch uitdagend project voor een kritische installatie.

“Er was gekozen voor kwaliteitsvolle componenten: drie grote ketels, een combi-expansiesysteem met drukstapontgassing, en een gebouwbeheersysteem om niets aan het toeval over te laten. Kortom, een installatie waarvan je verwacht dat ze jarenlang probleemloos zal functioneren.”

En dat gebeurde aanvankelijk ook. De eerste twee jaar leek er niets aan de hand. Daarna begonnen de storingen elkaar in snel tempo op te volgen.

Pompen gingen stuk, de vuilafscheider moest worden vervangen en er ontstonden lekkages in de leidingen. Uiteindelijk bleken ook twee warmtewisselaars ernstig door corrosie te zijn aangetast. De kosten liepen op tot tienduizenden euro’s.

De zwarte afzettingen in de installatie wezen duidelijk op magnetietvorming als gevolg van corrosie. Maar hoe kon er zoveel corrosie ontstaan in een installatie die technisch correct leek te zijn opgebouwd?

Aan de hand van de technische richtlijnen van Resus werd een grondige audit van de installatie uitgevoerd.

“Tijdens die audit hebben we de volledige installatie opnieuw doorgelicht en alle uitgangspunten en instellingen nagerekend. Zo ontdekten we dat bij het combi-expansiesysteem een verkeerde statische hoogte was ingesteld. De gebouwstructuur was tijdens het project gewijzigd, maar die wijziging was niet correct meegenomen in de instelling van het systeem. Dan krijg je natuurlijk nooit een stabiel drukbehoud, terwijl dat net de basis is voor een gezonde installatie.”

Telkens wanneer de druk licht daalde, vulde het systeem automatisch leidingwater bij. De installatie ging daardoor voortdurend in overdruk, verloor telkens een beperkte hoeveelheid water via het veiligheidsventiel en vulde zichzelf opnieuw bij. Dat proces bleef volledig onopgemerkt.

Iedere keer dat vers leidingwater werd toegevoegd, kwam er ook nieuwe zuurstof in de installatie terecht die het corrosieproces voedde. Zo ontstond een vicieuze cirkel die lange tijd onzichtbaar bleef, terwijl de schade zich langzaam opstapelde.

“Dat was een dure, maar wel een waardevolle les. Eentje die ik mijn hele carrière zal meedragen.”

Een tweede installatie, een andere aanpak

Enkele maanden later kreeg dezelfde servicemanager opnieuw te maken met pompen die veel sneller uitvielen dan verwacht. De defecte pompen werden vervangen, maar deze keer wilde hij het daar niet bij laten.

“We kregen meteen een déjà-vu. Deze keer wilden we niet afwachten tot er nog meer componenten zouden uitvallen. We wilden weten wat er precies aan de hand was. Daarom dachten we in eerste instantie aan continue corrosiemonitoring. Zo zouden we de corrosiesnelheid kunnen opvolgen en meteen zien wanneer die opnieuw toenam.”

Op zeer korte termijn een Risycor plaatsen was helaas niet mogelijk. In plaats daarvan werd opnieuw een beroep gedaan op de expertise van Resus voor een grondige technische audit ter plaatse. Tijdens die controle merkte de expert iets op wat op het eerste gezicht onbeduidend leek: de manometer die de druk van installatie moest bewaken was te onnauwkeurig.

“Opnieuw bleek een klein detail grote gevolgen te hebben. De manometer werkte wel, maar was niet geschikt voor deze toepassing. Onnauwkeurige manometers leveren verkeerde informatie en veroorzaken misverstanden. Problemen blijven hierdoor onder de radar” 

Zoals gevreesd was het ook hier zuurstof die ongemerkt de installatie binnendrong en corrosievorming vrij spel kreeg. Door gebrekkig drukbehoud als gevolg van een onjuiste voordruk ontstond er bij afkoeling onderdruk, waardoor de automatische ontluchters zich gedroegen als beluchters en lucht naar binnen trokken. Corrosie dat daarbij gevormd werd, vervuilde de pompen en deed ze uiteindelijk blokkeren.

Een heel andere afloop

De manometer werd vervangen en de voordruk van het expansievat werd correct ingesteld. In de periode daarna werd de installatie nog enkele keren gecontroleerd. Zo kon worden nagegaan of de corrosievorming afnam en de achterliggende oorzaak daadwerkelijk was weggenomen.

Het verschil met de eerste installatie was groot. Omdat er snel werd gereageerd en meteen verder werd gezocht dan de defecte pompen, bleef de schade beperkt. Er volgde geen jarenlange opeenstapeling van storingen en de kosten liepen deze keer niet op tot tienduizenden euro’s.

Van onderdelen vervangen naar oorzaken zoeken

De twee ervaringen hebben de kijk van de servicemanager op HVAC-installaties fundamenteel veranderd.

“Nog te vaak ligt de focus in onze sector op het correct opleveren van een installatie. Dat is uiteraard belangrijk, maar daar stopt het niet. Die installatie moet ook vijf, tien of twintig jaar later nog betrouwbaar functioneren. De eindgebruiker verwacht terecht dat hij zorgeloos op zijn installatie kan blijven rekenen.”

Een correct ontwerp, een goede uitvoering en een zorgvuldige inbedrijfstelling vormen de basis. Maar ook daarna blijven opvolging en alertheid essentieel. Er kan altijd iets verkeerd worden ingesteld of een component kan anders functioneren dan verwacht. Het belangrijkste is dat zo’n afwijking niet jarenlang onopgemerkt blijft.

Dat vraagt om een andere manier van kijken: niet alleen defecte onderdelen vervangen, maar ook onderzoeken waarom ze voortijdig uitvallen. Periodieke controles en, waar mogelijk, continue corrosiemonitoring maken het mogelijk om veel sneller in te grijpen.

“Ik zou vandaag geen kritische installatie meer opleveren zonder een vorm van continue corrosiemonitoring. De investering is verwaarloosbaar in vergelijking met de schade die je ermee kan voorkomen. Kan het technisch echt niet, dan moet je des te alerter zijn en de installatie regelmatig grondig controleren. Ik heb zelf gezien hoeveel verschil dat kan maken.”